Encyklopedia MTG

Wszystkie B C E G K M N O P R S T U W Z

Uszkodzenie ACL

Uszkodzenie ACL (więzadła krzyżowego przedniego)

Budowa stawu kolanowego zawiera wiele różnorodnych struktur, poprawiających jego mechanikę. Obok łąkotek bocznej i przyśrodkowej, które umożliwiają lepsze dopasowanie się kłykci kości udowej do niezbyty wgłębionych kłykci kości piszczelowej, występują w nim liczne więzadła zewnętrzne i wewnętrzne. Do najważniejszych stabilizatorów należą więzadło krzyżowe przednie (ACL) i więzadło krzyżowe tylne (PCL).

Pierwsze z nich jest o wiele słabsze od drugiego, dlatego jego urazy są tak częste. Więzadło krzyżowe przednie biegnie od wewnętrznej powierzchni kłykcia bocznego kości piszczelowej, a następnie skręcając się do 90 stopni, znajduje swój końcowy przyczep w polu międzykłykciowym przednim kości piszczelowej.

Składa się z dwóch pęczków i przeciętnie ma 5 mm grubości oraz mierzy od 3,7 do 4,2 cm długości. Jest biernym stabilizatorem stawu kolanowego. Pęczek tylno-boczny napina się podczas wyprostu stawu kolanowego, przeciwdziałając nadmiernemu przeprostowi, jednoczenie zwiększając w tym ruchu komponentę ślizgu w stosunku do toczenia.

Wraz ze zgięciem pęczek tylno-boczny zaczyna się rozluźniać, a napina się pęczek przednio-przyśrodkowy, ograniczając w ten sposób przednie przemieszczenie piszczeli w stosunku do kości udowej. Dodatkowo ACL jest bogato unerwiony w proprioceptory, które spełniają rolę czujnika dostarczającego do mózgu informacji na temat pozycji, ruchu i sile działającej na staw kolanowy. Czujniki te pozwalają poprzez prawidłową kontrolę mięśni dookoła stawu kolanowego na właściwą aktywną stabilizację i prawidłowe funkcjonowanie stawu podczas czynności dnia codziennego i aktywności sportowych. W przypadku uszkodzenia ACL następuje upośledzenie tego mechanizmu. Poprawna operacja i właściwa rehabilitacja są w stanie przywrócić utracony ww. mechanizm.

Uszkodzenie ACL – etiologia

Jedna na tysiąc siedemset pięćdziesiąt osób prowadzących aktywny tryb życia doznaje uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego. Uraz najczęściej dotyczy kobiet w przedziale wiekowym 16-45 lat. Zerwanie więzadła krzyżowego przedniego skutkuje uczuciem niestabilności stawu („uciekanie kolana”) podczas gwałtownych zwrotów lub zwykłego chodzenia. Zwiększa to ryzyko innych urazów i prowadzi do degeneracji chrząstki stawowej. W celu poprawy biomechaniki stawu kolanowego zaleca się rekonstrukcję ACL, a właściwa rehabilitacja po operacji ma tu nieocenioną rolę.

Do zerwania omawianego więzadła dochodzi w wyniku zadziałania siły bezpośrednio na staw kolanowy, m.in. w przypadku uderzenia, upadku, lub przekroczenia fizjologicznego zakresu ruchu. Najczęściej dzieje się to w mechanizmie przeprostnym lub rotacyjnym. Mechanizm rotacyjny zachodzi, gdy stopa zostaje ustabilizowana na podłożu, a udo i tułów skręcają się wewnętrznie na zgiętym stawie kolanowym. W mechanizmie przeprostnym dochodzi do zadziałania siły na staw od przodu do tyłu. Uszkodzeniu ACL bardzo często towarzyszy uszkodzenie łąkotki przyśrodkowej i/lub uszkodzenie więzadła pobocznego piszczelowego (MCL), lub znacznie rzadziej więzadła pobocznego strzałkowego (LCL).

Osoby w grupie zwiększonego ryzyka w zakresie uszkodzenia ACL to:

  • osoby z nadmierną ruchomością rotacyjną stawu kolanowego,
  • osoby ze zwiększoną koślawością stawu kolanowego (również w wyniku dysproporcji siły mięśni prostujących staw kolanowy względem mięśni zginających staw kolanowy),
  • osoby ze zwiększonym przeprostem stawu kolanowego,
  • osoby z zaburzeniem propriocepcji i kontroli motorycznej,
  • osoby popełniające błędy treningowe,
  • osoby trenujące określone dyscypliny sportowe.

Objawami zerwania ACL są:

  • ból w momencie urazu,
  • często słyszalny trzask w momencie urazu,
  • poczucie niestabilności stawu po urazie,
  • obszerny obrzęk i krwiak.

Uszkodzenie ACL – postępowanie

W ostrej fazie pourazowej stosuje się metodę PRICE (zapobieganie następstwom urazu, odpoczynek, ochładzanie, opatrunek uciskowy i unoszenie kończyny), farmakoterapię.

Można obciążać kończynę, ale tylko do granicy bólu.

U pacjentów w wieku podeszłym można zastosować leczenie zachowawcze oparte na wzmacnianiu stabilizatorów czynnych, jednak w przypadku osób młodszych oraz aktywnych fizycznie zaleca się rekonstrukcję więzadła w celu uniknięcia uszkodzenia uszkodzeń chrząstki stawowej.

Po operacji pacjent powinien przejść półroczny proces rehabilitacji celem szybkiego powrotu do codziennego funkcjonowania, pracy i aktywności sportowej.

ACL może ulec nie tylko zerwaniu, ale również trwałemu rozciągnięciu, co skutkuje przewlekłym lub nawrotowym podwichnięciem piszczeli. W konsekwencji mogą rozwinąć się niewydolność mięśnia czworogłowego uda, obrzęki stawu i wtórne zmiany zwyrodnieniowe. W takim przypadku przede wszystkim zaleca się rehabilitację, jeśli ta nie przyniesie oczekiwanego rezultatu wówczas należy dokonać rekonstrukcji ACL i przeprowadzić ponownie rehabilitację.