Artykuły

Autonomiczny układ nerwowy

Autonomiczny układ nerwowy

Autonomiczny układ nerwowy (AUN) – podział

Ze względów technicznych i dla przejrzystości podzieliłem ten temat na 4 części i w tym odcinku zajmiemy się podziałem układu autonomicznego na jego składowe. Będę chciał wyjaśnić w przystępny sposób jak działa do czego służy i co robi AUN. W kolejnych częściach będziemy rozmawiali o poszczególnych składowych AUN czyli o części współczulnej i przywspółczulnej oraz części enterycznej.

AUN jest ekstremalnie skomplikowanym układem sterującym wszystkim co dzieje się w naszym organizmie. W wielu koncepcjach terapeutycznych uważany jest za klucz do skutecznej terapii. Właśnie w kontekście pracy z różnego rodzaju dolegliwościami będę chciał prowadzić ten podcast.
Na początek ustanowimy sobie taki podział całego ludzkiego układu nerwowego. Proponuje Wam zaopatrzyć się w notatnik i kilka kolorowych markerów żeby przygotować sobie diagramy lub jeśli chcecie mapy myśli, które pomogą wam w zrozumieniu całego wykładu.

Układ nerwowy możemy podzielić na dwie duże części:

Centralny układ nerwowy czyli nasz mózg i rdzeń kręgowy oraz obwodowy lub peryferyczny jeśli wolicie układ nerwowy.
Ten drugi czyli obwodowy możemy podzielić na następne dwa systemy :
Sensoryczny i motoryczny układ nerwowy.

I znowu zajmiemy się tym drugim systemem czyli motorycznym i podzielimy go znowu na dwie części :
Jedna część nazywa się somatomotoryczny układ nerwowy, czyli ten który podlega naszej świadomej kontroli. Innymi słowy jeśli chcę zgiąć rękę w łokci to muszę o tym pomyśleć że chce to zrobić, mogę jednocześnie regulować dowolnie jak mocno i jak szybko chcę zgiąć rękę, uruchomię wtedy np. kontrakcję czyli skurcz mięśnia dwugłowego ramienia i wykonam ruch natomiast ta druga część układu obwodowego to właśnie układ nerwowy autonomiczny. Czyli bicie mojego serca czy ruchy moich jelit. Te czynności nie podlegają na całe szczęście mojej świadomej kontroli i zachodzą samoistnie czyli autonomicznie.

Autonomiczny układ nerwowy (AUN) dzielimy tradycyjnie na 3 składowe, z których dwie są dość popularne i większości znane.

Mowa tu o komponencie współczulnej i przywspółczulnej. Ale jest też 3 część, która już często pozostaje w cieniu i nie jest zawsze brana pod uwagę. Tą 3 częścią jest komponenta enteryczna AUN. Dlatego zdecydowałem się właśnie na podzielenie materiały na aż 4 część tak by po wprowadzeniu które zrobimy teraz omówić dokładnie każdą z komponentów.
Ok zróbmy teraz krótkie porównanie układu nerwowego somatycznego i autonomicznego. Istnieją pomiędzy nimi charakterystyczne różnice i dobrze będzie jeśli je teraz sobie przypomnimy.
Tą najważniejszą różnicą jest to że w układzie somatycznym mamy tylko jeden motoneuron, który dociera aż do swojego efektora. Takie neurony nazywamy Alfa Moto Neuronem.
Informacja nie potrzebuje żadnej stacji przełącznikowej nie musi przeskakiwać na inny motoneuron po prostu biegnie bezpośrednio z rdzenia kręgowego aż do swojego końca gdzie znajduje się docelowa struktura. I może jeszcze uściślę to, że biegnie z rdzenia kręgowego. Chodzi o róg Przedni istoty szarej rdzenia kręgowego. Wiem że ciężko sobie teraz przypomnieć gdzie ta strefa się znajduje więc zróbmy pewien eksperyment myślowy. Poćwiczymy swoją wyobraźnie. Wyobraźcie sobie, że patrzycie na rdzeń kręgowy przecięty w poprzek na pół. Możecie nawet narysować okrąg w swoich notatkach który będzie taki przekrój poprzeczny reprezentował. Na górze okręgu napiszcie przód a na dole tył. Teraz wewnątrz tego okręgu narysujcie w miarę na środku dużą literę H. H jak Halina. Pogrubcie teraz te dwa pionowe ramienia litery H nie pogrubiając środkowej poprzeczki. Powinniście mieć teraz na kartkach schematyczny i oczywiście w dużym uproszczeniu rzut poprzeczny przez rdzeń kręgowy. Litera H na waszym obrazku symbolizuje istotę szarą z dwoma symetrycznymi rogami tylnymi na dole rysunku oraz dwoma symetrycznymi rogami przednimi na górze obrazka. I właśnie z rogów przednich wychodzą włókna motoryczne układu somatycznego. Czasami możecie spotkać się z nazwą brzuszny alfa motoneuron.
Nerw biegnie więc do swojego efektora, którym w większości są mięśnie szkieletowe. Tuż przed mięśniem uwalnia na swojej płytce końcowej specyficzny związek chemiczny, którym jest Acetylocholina i to właśnie ona pobudza receptor dający reakcje w efektorze.
Różnicując włókna somatyczne od włókien układy autonomicznego musimy pamiętać, że układ autonomiczny posiada co najmniej 2 motoneurony na drodze do swojego docelowego efektora. Pierwszy z nich wychodzący z rdzenia kręgowego lub z pnia mózgu nazywamy neuronem przedzwojowym. Ten który biegnie od zwoju do efektora nazywamy włóknem zazwojowym. W dalszej części pomówimy o specyficznych zwojach tworzonych przez układ autonomiczny ale jeszcze chwilę poświęcimy na dokończenie takich zasadniczych różnic w budowie. Teraz zajmiemy się układem współczulnym i przywspółczulny. W pierwszej kolejności układ współczulny. Przypomnijmy sobie do czego on służy co robi w naszym organizmie. Wielu z Was na pewno pamięta że jest to system który odpowiada za reakcjie Uciekaj albo walcz. Często pomijana częścią tej reakcji jest reakcja zastygnięcia. Czyli aktywacja tego układu to nie tylko uciekam albo walczę może jeszcze mnie najprościej mówiąc zamrozić i nie będę mógł przez chwilę podjąć żadnej akcji. Wszystko tu się zgadza i to skojarzenie jest jak najbardziej trafne. Ten układ jest stworzony tak by wykorzystywać zasoby energii. Tak by odpowiadać na wszelkie sytuacje stresowe. Ja lubię zawsze porównywać aktywacje części współczulnej do uciekania przed lwem na sawannie. Ale zwróćcie uwagę, że jeśli wcielicie się w rolę lwa który nie ucieka tylko goni np. swój obiad to u niego też rozwinie się kaskada reakcji związanej z aktywacją układu współczulnego. Pamiętajcie że różne stresory mogą uruchomić reakcje która będzie identyczna lecz zależna od dwóch odmiennych sytuacji. O tych wszystkich niesamowitych reakcjach opowiem w osobnym podcaście a na razie skoncentrujmy się na ogółach. Więc Gdzie możemy znaleźć w naszym organizmie włókna współczulne? Rozpoczynają się one wzdłuż naszego kręgosłupa od wysokości Th 1 do zazwyczaj L2. Jest specyficzne miejsce w naszym rdzeniu kręgowym gdzie zlokalizowane są ciała neuronów przedzwojowych. Wychodzące z rogów przednich istoty szarej włókna będą tworzyły dziesiątki różnych ciekawych zwojów nerwowych i o nich też wam opowiem w podcaście o części współczulnej. Będziemy tam omawiać poszczególne efektory oraz ich reakcję pod wpływem pobudzenia. A teraz gdzie szukalibyśmy włókien przywspółczulnych? Zajmują one pozostałe części rdzenia kręgowego. Jedna z tych części, którą koniecznie musicie zapamiętać znajduje się w pniu mózgu. I tak na przykład pniu mózgu Znajduje się jądro początkowe nerwu czaszkowego III czyli jest to nerw okoruchowy Igo neuron przedzwojowy wychodzi z pnia mózgu następnie tworzy zbój i później już włókna zazwojowe będą kierowały się w stronę oka do swojego efektora docelowego. Kawałek niżej w pniu mózgu znajduje się jądro początkowa nerwu czaszkowego 7 czyli jest to nerwy twarzowe, i tak samo jego włókna przedzwojowe będzie wychodziło z pnia mózgu następnie stworzyło zwój i włókno zazwojowe będzie już podążał do swoich efektorów. Kolejne który prowadzi unerwienie przywspółczulne to będzie nerw czaszkowy 9 czyli nerw językowo gardłowy podobnie jak poprzednie też będzie wychodzić włóknem przed z bojowym stworzyć zwój i następnie podążać do swoich efektorów już neuronem zazwojowym. Jest jeszcze jeden nerw który prowadzi bardzo dużo impulsów przy współczulnych jest to 10 nerwy czaszkowe czyli nerw błędny. to jest nerw który zasługuje na osobne podcast i na pewno oni sobie po opowiadamy sporo rzeczy ale to co musicie wiedzieć w tym momencie to że nerw błędny prowadzi unerwienie autonomiczne przywspółczulne do prawie wszystkich struktur wewnętrznych szyi klatki piersiowej i jamy brzucha. Jest jeszcze taki jeden rejon którego rozpoczynają się neurony przywspółczulne i dojeżdżają kości krzyżowej a konkretnie fragmenty S2 – S4. Więc zapamiętać że układ nerwowy części przywspółczulnej rozpoczyna się w takich dwóch segmentach jednym będą Nerwy czaszkowe 379 i 10 a drugą częścią będzie kość krzyżowa w rejonie S2 S4. I dlatego często w literaturze anglojęzycznej będziecie mogli spotkać takie pojęcie Cranio – Sacral Outfow. Kojarzy wam się z czymś? Oczywiscie że kojarzy się z terapia czaszkowo krzyżową której jednym z Głównych założeń jest to że pracuję z autonomicznym układem nerwowym.
Okej to wiemy już gdzie znajdują się włókna początkowe nerwów współczulnych i przywspółczulny i teraz chciałbym wejść troszeczkę bardziej w konstrukcję tych włókien o których wcześniej mówiliśmy i Trochę się Zagłębie w ich anatomia. Włóka układu przywspółczulnego mają Średnio zmielinizowane motorneurony przedzwojowe, A po dotarciu do zwoju informacja powoduje uwalnianie acetylocholiny i przekazanie informacji na włókno zazwojowe które zazwyczaj już nie posiada osłonki mielinowej i do tego jest włóknem krótkim. Po dotarciu do swojego efektora będzie ponownie uwalnia o acetylocholinę która będzie już wpływała na docelowy narząd lub struktura.
Włókna układu współczulnego mają bardzo krótki neuron przedzwojowe, Które podobnie jak włókna układu przywspółczulnego będą lekko zmielinizowane. Podobnie jak w układzie przywspółczulnym w synapsie uwalniana będzie acetylocholina co spowoduje przeniesienie informacji na włókno zazwojowe które w tym przypadku będzie włóknem długim oraz bez osłonki mielinowej, biegnącym bezpośrednio do swojego efektora. To pojawia się jeszcze jedna różnica w stosunku do układu przywspółczulnego mianowicie neurotransmiterem na końcu włókna zazwojowego nie jest już acetylocholina tylko noradrenalina. I to jeszcze Słuchajcie krótka dygresja Europie mówi się adrenalina i noradrenalina Natomiast jeżeli byście przeczytali podręczniki napisane przez Amerykanów to tam używa się pojęcia zamiennego epinefryna i norepinefryna kropka same substancje po prostu różnie się je nazywa w zależności od regionu świata. Czyli adrenalina w Europie to epinefryna w Stanach Zjednoczonych. Dlaczego akurat jest to tak skonstruowane – oczywiście natura ma ku temu swoje powody i na przykład w układzie przywspółczulnym włókna przedzwojowe podróżują przez bardzo długi czas pośród innych tkanek aż dotrą do swojego efektora końcowego, A czasami będzie tak że końcowa synapsa jest utworzona dosłownie wewnątrz organu docelowego w związku z tym czasami na zwoje w układzie przywspółczulnym mówi się zwój terminalny lub zwój wewnątrznarządowy. Zdefiniujmy jeszcze krótko czym jest zwój. zwój jest zbiorem ciał komórkowych które gromadzą się w bezpośredniej okolicę i tworzą między sobą synapsę. Atlasy anatomiczne często przedstawia się je jako Owalne struktury natomiast Miałem kilka razy akcje sekcji zwłok i faktycznie nie wygląda już to tak ewidentnie jak w atlasie anatomicznym Powiedziałbym raczej że taki zwój porze minimalne zgrubienie w przebiegu jakiegoś włókna nerwowego. Ale wracając do powodu Dlaczego włókna przedzwojowe w układzie przywspółczulne jest takie długie to odpowiadają w krótko trzeba odnieść by się do tego że konstrukcja zwojów jest właściwie zawsze i wszędzie taka sama ale w układzie współczulnym jest już trochę więcej komplikacji ponieważ mamy różne typy zwojów, I dlatego występuje w tej części układu autonomicznego krótkie włókna przedzwojowe następnie tworzy się jeden z typów zwojów A później informacja przebiega już do efektora długim włóknem zazwojowe. W układzie współczulnym zwoje często lubią tworzyć swojego rodzaju łańcuchy nazywane pniami i odnośnie pnia współczulnego opowiemy dokładniej w podcascie na temat układu współczulnego. Jeszcze jedną rzecz Chciałbym wyjaśnić zamykając tą sekcję budowy neuronów Ponieważ w układzie współczulnym pomiędzy włóknami przed i za zwojowy mi będzie wydziela się a co to cholina to często włókno szedł z bojowe nazywana jest włóknem cholinergiczne, Ale już w zwoju końcowe tuż przy efekt to że będzie wydziela się noradrenalina i włókna zazwojowe Możemy również nazywać włóknem adrenergicznym. Dobrze to teraz próbujemy wejść trochę głębiej w konstrukcję różnych zwojów w układzie współczulnym. Zacznijmy od tego, że ciała komórek nerwowych której rozpoczynają się włókna współczulne znajdują się w rogach bocznych istoty szarej i rdzenia kręgowego. A rdzeń kręgowy opuszczają razem z włóknami nerwów somatycznych poprzez korzeń brzuszny i przez chwilę biegną razem z włóknami somatycznymi później tworzyć już swoje własne zwoje autonomiczne.

Jedna możliwość jest to że wychodzą ramieniem brzuszkiem będą wracały do zwoju który znajduje się kręgosłupie i taki zwój nazywamy zwojem paravertebralnym. Ponieważ te włókna przedzwojowe będą posiadały swoją mieline Będą widoczne jako nerw koloru białego. A miejsce przez które przechodzą cofają się i wchodząc do zwoju będzie nazywane białym ramieniem komunikacyjnym. Ten aksan wchodzące do zwoju będzie tworzył połączenia z innymi ciałami komórkowymi które będą się tam znajdowały. Te komórki nerwowe które znajdują się w boju będą początkiem wujkiem za zwojowych jest to kilka możliwości wejścia gałązki włókna zazwojowe go właśnie z tego zwoju prevertebralNego. Jedna z możliwości dróg, którymi włókna zazwojowe będą opuszczały zwój jest cofnięcie się gałązki nerwu zazwojowego z powrotem do ramienia brzusznego i razem nerwami somatycznymi będą podróżowały do swojego efektora na obwodzie ciała. Miejsce przez które nerwy będzie przechodził w tym momencie to tak zwana szara gałąź komunikacyjna. Dlaczego szara ponieważ włókna zazwojowe w układzie współczulnym nie są już zmielinizowane więc są koloru szarego. To pozostaje nam jeszcze tylko pisać Gdzie włókna wychodzące przez ramię brzuszne będzie podróżowało. jedną z możliwości jest dotarcie do mięśnie które unoszą włosy na ciele czyli będą to mięśnie pilomotoryczna. jest nawet taki specjalny test który się nazywa testem chwilą motorycznym i gdy chcecie przebadać neurologicznie Dlaczego pacjenta może cię użyć młotka neurologicznego jeśli go nie macie to możecie to zrobić swoim palca albo długopisem oczywiście pamiętajcie żeby długopis najpierw wyłączyć. test polega na tym że przeciągane młotek neurologiczny po obszarze który chcemy zweryfikować i odruchem prawidłowym powinno być powstanie albo gęsiej skórki albo uniesienia włosków na ciele. jeżeli ten odruch nie występuje możecie podejrzewać dysfunkcje układu nerwowego. Druga możliwość to włókna które będą podróżowały do naczyń krwionośnych w zależności od informacje Będą powodowały wazokonstrykcja naczyń krwionośnych. dlatego nazywamy je włóknami wazomotoryczne mi. Ale mogą też podróżować do gruczołów potowych zlokalizowane w całym ciele. I w tym przypadku będziemy je nazywać włóknami Sudo motorycznymi. Jeżeli chodzi o włókna biegnące właśnie do gruczołów potowych to jest uprawiającego którym wcześniej nie wspominałem te włókna które są włóknami zazwojowe mi komponenty współczulnej autonomicznego układu nerwowego powinny na ostatnim połączeniu przed efektorem wydzierać noradrenalina ale akurat w tym przypadku włókna Studio motoryczne wydzielają acetylocholiny.
Druga możliwość drogi którą może wybrać włókno przedzwojowe, początek scenariusza jest podobnie jak przed chwilą czyli włókno będzie wychodziło ze swoich jąder początkowych ze sznurami bocznego istoty szarej rdzenia kręgowego następnie przejdzie korzeniem brzusznym oraz Cofnij się białym ramieniem komunikacyjnym do zwoju zlokalizowanego przed kręgiem z którego wyszedł Nerf ale nie wytworzy w tym miejscu synapsę tylko wejdzie o 1 poziom w dół rozwoju który jest przy kręgu fragmentu poniżej i dopiero tutaj wytworzy Synapsa włókna zazwojowe opuści zwój poprzez szare ramię komunikujące i dalej pobiegnie korzenie brzuszne razemm z włóknami nerwu somatycznego do swoich efektorów czy do mięśni unoszący włosy do naczyń krwionośnych i do gruczołów potowych. W przypadku tego scenariusza mamy jeszcze jeden możliwość mianowicie włókna zazwojowe może opuścić zwój bezpośrednio z niego nie wracając do ramion komunikacyjnych i taki rodzaj nerfów nazywamy nerwem trzewnym. Przykładem takich nerwów będą nerwy w regionie piersiowym klatki piersiowej czyli te które biegną z rdzenia kręgowego do serca do płuc oraz do przełyku. W obszarze jamy brzusznej i jest troszeczkę inaczej ponieważ włókna zazwojowe zazwyczaj tworzą jeszcze zwoje poboczne i dopiero z nich wychodzą nerwy trzewne biegnące do efektorów czyli do trzewi jamy brzusznej i teraz omówimy ich dokładną drogę wyjścia z rdzenia kręgowego. To mamy kolejną możliwość włókna przedzwojowe znowu wychodzą ze sznura bocznego istoty szarej rdzenia kręgowego przechodzą przez brzuszny korzeń I z tej części podróżują razem z włóknami somatycznymi ale cofają się przez białe ramię komunikacyjne do rozwoju nie tworzący na swoim poziomie tylko przechodzą bezpośrednio do kolejnego zwoju który leży przed trzonem kręgów bezpośrednim sąsiedztwie aorty brzusznej i dlatego też dzwonię będą się nazywały zwojami przed aortalnymi. Ale to nie jedyna nazwa na to zwoje możecie się jeszcze spotkać w atlasach anatomicznych na złom Dzwonił przed kręgowych a ponieważ wszystkie te zwoje leżą w części brzusznej czyli znajdują się pod przeponą czasami mogą być nazywane zwojami podprzeponowymi.
Zróbmy szybko małe podsumowanie Włókna przedzwojowe w każdym przypadku rozpoczynają się w tym samym miejscu i wychodzą przez ten sam kanał czyli przez korzeń brzuszny trafiają najpierw do zwoju który leży pobocznych stronach przednio-bocznych stronach trzonów kręgów na swoim poziomie i trafiają tam zawsze tą samą drogą i cofają się z korzenia grzecznego przez białe ramię komunikacyjne i tu zaczynają się różne opcje druk które nerwy mogą wybrać albo utworzą synapse w zwoju i Opuszczam zwój przez szare komunikacyjne z powrotem do ramienia brzusznego wychodząc na obwód unerwiają pięknie stawiające włosy unerwiają naczynia krwionośne lub gruczoły potowe mogą wybrać drugą wersję nie tworzyć synapsy w zwoju leżą na tej samej wysokości jest okrągła z którego wyszły tylko mogą przejść o jeden poziom niżej i znowu opuścić zwój tworzą wcześniej Synapsa szarą gałąź komunikacyjną ile idą wtedy na obwód mogą nie tworzą synapsy w zwoju jeszcze jedno piętro niżej i utworzyć nerw sprawne wychodzący Bezpośrednio ze zwoju kręgowego i tak będą zachowywały się nerwy w okolicy w rejonie klatki piersiowej unerwiające trzewia klatki piersiowej A z kolei nerwy unerwiające trzewia jamy brzusznej będą najpierw wędrowały rozwojów przy kręgowych do zwoju który znajduje się przed kręgiem nawet przed aortą i dopiero to tworząc Synapsa włókno zazwojowe będzie wychodziło już na obwód do przewijania brzusznej
i zostaje nam jeszcze jedna opcja O której nie mówiliśmy jest to wariant w którym włókna przedzwojowe spadające białym ramieniem komunikacyjnym w rozwoju po bocznej stronie kręgu będzie podróżowało w górach czyli nazwiemy ja włóknem występującą idą włókno może przechodzić o jeden fragment wyżej albo o więcej niż jeden fragment z Góra i docierając do miejsca na którym utworze Synapsa będzie opuszczało zwój kręgowe albo bezpośrednio ze swoją albo znowu przez stare ramię komunikacyjna Sporządź albo włókno drzewne albo biegnąć to swoich efektorów W skórza lub w naczyniach krwionośnych.
Wiem że to wszystko jest akurat trochę za do matfan A jeżeli chodzi o budowę i konstrukcję zwojów w układzie współczulnym ale jeżeli myślimy o tym że będziemy chcieli manualnie wspierać lub normalizować autonomiczny układ nerwowy to musimy znać dobrze anatomie oraz lokalizację tych zwojów No i oczywiście musimy wiedzieć jakie nerwy wychodzą w których zwojów jaka informacja jest prowadzona przez takie nerwy.
w kolejnych kilku odcinkach naszych spotkń będziemy rozkładali na części Pierwsza poszczególne części autonomicznego układu nerwowego. czyli zajmiemy się po kolei układem Współczulny przywspółczulne a później częścią entyczną ponieważ musimy dokładnie poznać zawiłości tych wszystkich części układu autonomicznego żeby skutecznie później na nich pracować i pomagać naszym pacjentom. W tym momencie powinny wam się już naświetlać pewne możliwości pracy z autonomicznym układem nerwowym Chociażby ze względu na lokalizację jego jąder początkowych. bo jak sobie Przypomnijcie że układ przywspółczulny ma swoje początki w rdzeniu przedłużonym pnia mózgu oraz przy kości krzyżowej to pewnie już się spodziewacie że wykorzystanie elementów terapia kranio sakralna a będzie miał swoje olbrzymi wpływ na komponentach autonomicznego układu nerwowego. Z kolei ciała komórek nerwowych tworzące włókna współczulne tworzą taką struktura którą nazywamy pniem współczulnym biegnąc on wzdłuż bocznych części kręgosłupa na wysokości właściwie kątów żebrowych. I chcąc wpłynąć na strukturę możemy użyć specyficznych technik mobilizujący w okolicach właśnie kątów żebrowych albo połączenia żebrowo kręgowego albo też sposób calowane pracować na poszczególnym fragmencie kręgosłupa tak by mobilizować na przykład stawy międzykręgowe. Jeżeli dobrze o pracujecie sobie fizjologia i anatomia autonomicznego układu nerwowego będziecie wiedzieli co jaką technikę w jakim przypadku Dla jakiego pacjenta możecie zastosować i nie wykonujcie żadnych technik dotyczących układu nerwowego Jeżeli nie jesteście pewni co taka technika Wam da i co za jej pomocą uzyskacie.
Okej to zrobiliśmy właśnie taki fajny mocny wstań do autonomicznego układu nerwowego ja zapraszam was do wysłuchania wszystkich części które powinny dać wam cały obraz i rozwiać wszelkie Wątpliwości o autonomicznym układzie nerwowym. do usłyszenia.

Łukasz Czubaszewski