Encyklopedia MTG

Mięsień gruszkowaty – mały mięsień – ogromne znaczenie w kontekście zespołu mięśnia gruszkowatego.

Mięsień gruszkowaty

Mięsień gruszkowaty – położenie i funkcje

Mięsień gruszkowaty (m. piriformis) jest to mały mięsień biegnący od powierzchni miednicznej kości krzyżowej przez otwór kulszowy większy do wierzchołka krętarza wielkiego. Odpowiada za rotację uda na zewnątrz, w przypadku, gdy udo jest zgięte do kąta co najmniej 60 stopni przyjmuje funkcję rotatora wewnętrznego, a przy zgiętym udzie do kąta 30 stopni odpowiedzialny jest za ruch odwodzenia horyzontalnego.

Mimo, pozornie małej siły i masy mięśniowej posiada istotne znaczenie w kontekście stabilizacji kompleksu miedniczego. Ze względu na swój przebieg jest odpowiedzialny za kontrolę ustawienia głowy kości udowej w panewce stawu podczas chodu, szczególnie w fazie podporu.

Zespół mięśnia gruszkowatego

Mięsień gruszkowatyZwiększone napięcie mięśnia gruszkowatego będzie przyczyniało się do kompresji powierzchni stawowych w efekcie zostaje utrudniona cyrkulacja płynu stawowego, a to może w dużym stopniu generować lub nasilać tworzenia się zmian zwyrodnieniowych w obrębie stawu biodrowego.

Kiedy znajdujemy się przez dłuższy czas w pozycji siedzącej doprowadzamy do ucisku tkanek miękkich, naczyń żylnych a także naczyń krwionośnych. Na skutek czego dochodzi do miejscowego niedokrwienia i tworzenia się punktów spustowych. Niewątpliwie poza kompresją mięśni pośladkowych znaczącemu przykurczowi, uciskowi i mikro urazom ulega także mięsień gruszkowaty. Ból rzutowany z punktów spustowych często promieniuje do okolicy bocznej strony pośladka, obszaru stawu krzyżowo biodrowego, okolic odcinka lędźwiowego kręgosłupa, uda a w zaawansowanych przypadkach nawet wzdłuż całej kończyny dolnej.

Ze względu na to, że mięsień gruszkowaty należy do grupy mięśni tonicznych ma jeszcze większe predyspozycje do przykurczów. Zwiększony tonus mięśniowy poza zwiększeniem szans na powstanie koksatrozy może predysponować także do entezopatii jego przyczepu do krętarza większego kości udowej.
W codziennych czynnościach dysfunkcja tego mięśnia często przejawia się trudnościami w chodzeniu po schodach, w pozycji siedzącej, kierowcy często skarżą się odczuwaniem bólu okolicy pośladka w momencie wciskania pedału gazu.

Poza wtórnymi czynnikami jakimi jest siedzący tryb życia czy też zła technika biegu, lub brak proporcji między treningiem, rolowaniem a rozciąganiem do powstania dysfunkcji w obrębie opisywanego mięśnia często przyczynia się strukturalne skrócenie kończyn dolnych, nagłe zwiększenie masy ciała a także upadki i urazy okolicy kości krzyżowej, krętarza większego czy też samej okolicy pośladka.

Zdarza się, że często dochodzi do funkcjonalnego skrócenia kończyny dolnej z powodu przykurczu między innymi mięśnia gruszkowatego a także do zachwiania równowagi statycznej miednicy.
Ze względu na bliskie sąsiedztwo z więzadłem krzyżowo biodrowym w sposób pośredni mięsień może przyczynić się do mniej oczywistych problemów takich jak zmieniona częstotliwość oddawania moczu, a także tylne bóle miednicy.

Wszelkie zmiany tonusu mięśnia gruszkowatego wpłyną także na zmiany tkanek znajdujących się powyżej jak i poniżej miejsca restrykcji, dlatego podczas terapii warto popracować na strukturach, na które zdążył wpłynąć mięsień gruszkowaty i doprowadzić do kompensacji.

Wszelkie przeciążenia, przykurcze, powtarzające się mikro urazy trwające przez dłuższy czas predysponują do bardziej zaawansowanych zmian jak zespół mięśnia gruszkowatego (piriformis syndrome). W zespole może dojść do zaostrzenia wcześniejszych objawów, np. poza bólem może wystąpić także drętwienie wzdłuż kończyn dolnych.

Mięsień gruszkowaty – terapia

Przed podjęciem jakiejkolwiek terapii istotna jest odpowiednia diagnostyka, ponieważ często dolegliwości prowokowane przez mięsień gruszkowaty mogą być mylone z rwą kulszową.
Rehabilitacja opiera się na szerokim spektrum działania. Należy przede wszystkim przywrócić odpowiedni tonus mięśniowy i zmniejszyć dolegliwości bólowe. Można do tego wykorzystać szereg narzędzi i metod fizjoterapeutycznych takich jak masaż głęboki, czy masaż poprzeczny mięśnia. W zależności od czasu trwania objawów mogło dojść do zmniejszenia zakresu ruchomości stawu biodrowego, z tego względu warto przywrócić odpowiednią ruchomość powierzchniom stawowym.

Poprzez wykonanie prostego testu w zaciszu domowym jesteśmy sami w stanie stwierdzić, czy nasze mięśnie gruszkowate wymagają pracy. Wystarczy położyć się na brzuchu i wykonać rotację wewnętrzną przy zgiętym stawie kolanowym (piętę kierujemy na zewnątrz) w warunkach prawidłowych nasza rotacja powinna wynosić 45 stopni. Podobnie badamy rotację zewnętrzną wykonując ruch piętą do środka. Kiedy nasze mięśnie są odpowiednio rozciągnięte powinniśmy uzyskać około 60 stopni. W celu otrzymania dokładnego wyniku terapeuci często wykorzystują do tego goniometry, jednak możemy też ocenić wartość kątów wizualnie bez użycia dodatkowych narzędzi.

W kolejnych etapach warto popracować nad ćwiczeniami wzmacniającymi mięśnie gruszkowate, a także mięśnie pośladkowe, szczególnie mięsień pośladkowy wielki.
W ramach zapobiegania powstawania dysfunkcji w obrębie mięśnia gruszkowatego, warto ograniczyć czas spędzony w pozycji siedzącej do minimum, a obecność przerw w pracy wykorzystać na aktywny spacer. Zawodnicy natomiast powinni znaleźć odpowiedni balans między treningiem, a pracą nad własnym ciałem. Po rolowaniu i terapii punktów spustowych warto wprowadzić rozciąganie do naszej rutyny treningowej.

Bochenek A., Reicher M., Anatomia człowieka, tom I, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 1999
Myers T., Taśmy anatomiczne. Meridiany mięśniowo – powięziowe dla terapeutów manualnych. Publishing 2010 Joseph E. Muscolino Badanie palpacyjne układów mięśniowego i kostnego, 2010