Encyklopedia MTG

Bruksizm w odpowiedzi na stres

Bruksizm to nic innego jak szkodliwa reakcja motoryczna żuchwy. Dysfunkcja ta przejawia się zgrzytaniem zębami a także zaciskaniem ich z dużą siłą. Czynności te inicjowane są zazwyczaj podświadomie. Cierpi z tego powodu około 8-10% społeczeństwa. Bruksizm ma podłoże emocjonalne w związku z tym zdecydowanie częściej występuje w krajach wysokorozwiniętych, w pewnym stopniu możemy stwierdzić, że jest to choroba cywilizacyjna. W związku z narastającymi czynnikami stresogennymi coraz więcej młodych osób przejawia podobne dysfunkcje. Choroba ta posiada predyspozycje genetyczne, a także może wynikać z wad zgryzu lub niedoboru magnezu. Osoby nerwowe charakteryzują się uwidocznionymi mięśniami żwacza. Bruksizm zazwyczaj przejawia się w nocy, a tkliwość mięśni żujących w godzinach porannych. Nadmiernie napięte mięśnie żwacze mogą przyczynić się do bólów migrenowych oraz napięciowych głowy. Często mogą towarzyszyć temu szmery uszne.
Ze względu na wysoką reaktywność mięśni żwaczy na kofeinę, alkohol czy nikotynę takim pacjentom szczególnie odradza się spożywania tego typu substancji, ponieważ mogą przyczynić się do nasilenia problemu.
Poza wpływem substancji szkodliwych problem może także zaostrzyć częste żucie gumy.
Nieprawidłowy tonus mięśni żujących będzie predysponował do powstawania lub pogłębiania się dysfunkcji stawu skroniowo żuchwowego. Często u osób cierpiących na bruksizm pojawia się zmniejszenie ruchomości stawu w pozycji otwierania ust. Łatwą metodą do oceny prawidłowego zakresu ruchomości stawu skroniowo żuchwowego jest sprawdzenie czy jesteśmy w stanie włożyć między zęby trzy palce.
Zdarzają się jednak odwrotne sytuacje, kiedy to zaburzenia posturalne wpływają na zainicjowanie, czy też pogłębienie bruksizmu. Wpływa na to pogłębiona protrakcja odcinka szyjnego i przeprost głowy. Przy takim ustawieniu ciała dochodzi do zaangażowania mięśni dna jamy ustnej i powstania retrakcji żuchwy z odruchowym otwarciem ust. System nerwowy w celu przywrócenia poprawnej pozycji i tonusu zaangażuje mięśnie żwacze. W efekcie powstanie ,,walka międzymięśniowa’’ która doprowadzi do niekontrolowanych ruchów stawu skroniowo żuchwowego.
Dysfunkcja napięcia mięśni żucia i stawu skroniowo żuchwowego określa się nazwą Myofascial Pain Dysfunction Syndrome (MPDS), dokładniej mówiąc jest to zespół bólowo dysfunkcyjny mięśniowo powięziowy. Zespół przejawia się bólem, obecnością aktywnych punktów spustowych, zwiększonym tonusem mięśniowym oraz wrażliwością palpacyjną której mogą towarzyszyć wspomniane wyżej ograniczenia zakresu ruchomości.
Terapia polega na przywracaniu znormalizowanego tonusu mięśniowego i może opierać się na takich postępowaniach jak:
• Praca nad bolesnym punktem spustowym,
• Uwalnianie pozycyjne,
• Poizometryczna relaksacja mięśni,
• Masaż głęboki
Mięsień żwacz jest najsilniejszym mięśniem żucia, jego punkty spustowe mogą promieniować do okolic łuku jarzmowego, rejonu brwi i szczęki, okolicy zewnętrznego przewodu słuchowego.
W dysfunkcjach stawu skroniowo żuchwowego zwiększonym tonusem mięśniowym będzie charakteryzował się także mięsień skroniowy. Jego punkt spustowy może promieniować do okolicy oka, skroni a także może inicjować ból podobny do bólu zęba.
W celu poprawy stanu zdrowia pacjenta i zmniejszenia dolegliwości objawowych warto zastosować masaż opuszkami palców wzdłuż włókien mięśniowych wraz z biernym otwieraniem ust.
Biorąc pod uwagę fakt, że zgrzytanie zębami jest ściśle połączone z czynnikami psychologicznymi warto wzbogacić terapię pacjenta o refleksologię twarzy, która wpłynie na wyciszenie układu współczulnego oraz poprawę samopoczucia.
Bruksizm to istotna dysfunkcja w świecie fizjoterapii jak i w dziedzinie stomatologii. Objawy choroby stopniowo doprowadzają do ścierania koron zębowych i pękania szkliwa. Aby temu zapobiec stomatolodzy dość często zalecają takim pacjentom korzystanie w nocy z szyn relaksacyjnych.
Należy jednak mieć na uwadze fakt, że tego typu działania mają na celu leczenie objawowe, a nie przyczynowe. Jak wiadomo bruksizm w głównej mierze jest wynikiem nieprawidłowej i wzmożonej reakcji organizmu człowieka na stres. W związku z tym zakładanie szyn, czy też relaksacja mięśni żwaczy wpłynie jedynie miejscowo lub tymczasowo na poprawę stanu zdrowia pacjenta. Bruksizm jest na tyle skomplikowanym schorzeniem, że często w celu postawienia prawidłowej diagnozy jak i określenia pierwotnej przyczyny powstania niekontrolowanych ruchów potrzeba szeregu specjalistów, takich jak fizjoterapeuta, stomatolog, psycholog, czy też chirurg szczękowy, a samo leczenie powinno mieć charakter wielokierunkowy.
Patrząc na złożoność problemu warto zastosować terapie miejscowe mające na celu rozluźnienie napiętych mięśni twarzy, ale także pracę całościową mającą na celu poprawę postawy ciała.
Do zmagania się z omawianym problemem lekarze w zaawansowanych przypadkach stosują botoks, czyli toksynę botulinową, która powoduje blok nerwowo mięśniowy.
M. Pihut, J. Gierowski Temporomandibular joint dysfunction in patients with oto-vestibular symptoms – preliminary report 2009 Polish Dental Society
Czajkowska D., Lisiński P., Samborski W., Terapia manualna w leczeniu zespołu bólu mięśniowo-powięziowego w przebiegu bruksizmu, Dental Forum, 1/2013.